Gakgoşların serinleme durağı: İşte Harput'un en soğuk hikayesi
Harput'un kuzey yamacında, kayaların arasına gizlenmiş öyle bir yer var ki, termodinamik yasalarına adeta meydan okuyor. Dışarıda 40 derece kavurucu sıcak varken içinde buz sarkıtları oluşan, kışın ise dondurucu ayazda ılık bir nefes sunan Buzluk Mağarası'nın sırrını aralıyoruz.
Harput Kalesi’nin o heybetli gölgesinden ayrılıp sadece birkaç yüz metre ötedeki bir doğa mucizesine; yazın sıcağında buz kestiren, kışın ise adeta baharı yaşatan Buzluk Mağarası’na iniyoruz. Üstelik bu sefer, senin istediğin gibi haberin sonuna çarpıcı manşet önerilerimi de ekledim.
Harput Kalesi’nin hemen aşağısında yer alan Buzluk Mağarası, Elazığ’ın en gizemli duraklarından biri. Jeomorfolojik yapısı sayesinde oluşan doğal hava sirkülasyonu, burayı dünyanın sayılı doğa harikalarından biri haline getiriyor. Eskiden buzdolabının olmadığı dönemlerde Harputluların yiyeceklerini sakladığı, hatta şehre buz satıldığı bu mağara, bugün hem turistlerin hem de bilim insanlarının gözdesi.
Jeolojik Bir Bilmece: Neden Yazın Buz Tutuyor?
Mağaranın girişinden içeriye doğru süzülen o keskin soğuk, ilk başta insanı ürpertiyor. Ancak asıl şaşırtıcı olan, bu soğuğun kaynağı. Fırat Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği akademisyenlerinin yaptığı teknik incelemelere göre; mağaranın katmanlı yapısı ve rüzgârın yer altındaki dar dehlizlerden geçerken yarattığı basınç farkı, "doğal bir soğutma sistemi" oluşturuyor. Yaz aylarında dışarıdaki sıcak hava mağara içindeki nemle birleşince, buharlaşma ısısı ortamı dondurucu seviyeye çekiyor.
Yerel tarihçi İshak Sunguroğlu, Harput Yollarında eserinde bu mağaradan bahsederken; Harput eşrafının yazın misafirlerine bu mağaradan getirilen buzlarla buzlu şerbetler ikram ettiğini anlatır. Yani bu mağara, asırlar boyu Harput’un doğal "buz fabrikası" görevini görmüş.
Kışın Ilık, Yazın Serin: Mağaranın İki Yüzü
Mağaranın en ilginç özelliklerinden biri de mevsimsel zıtlığı. Kışın Harput’ta kar diz boyu iken mağaranın derinliklerine indiğinizde, dışarıya oranla çok daha ılık bir havayla karşılaşıyorsunuz. Bölge halkı bu durumu "Mağara kışın uyuyor, yazın uyanıyor" şeklinde tabir ediyor. Mağaranın dibine doğru indikçe daralan geçitler, macera tutkunları için hem heyecan verici hem de biraz klostrofobik bir deneyim sunuyor.
Yerel köşe yazarı Bedrettin Keleştimur’un bir yazısında geçtiği gibi; "Buzluk Mağarası, Harput’un derin nefesidir." Maalesef son yıllarda iklim değişikliği ve mağara çevresindeki yapılaşma nedeniyle buz oluşumunda azalmalar gözlense de, mağara hala gizemini korumaya devam ediyor.
