Hazar'ın sırrı! Efsane mi, gerçek mi? Gölün yaşlı balıkçıları anlatıyor!
Sivrice sahilinde akşam güneşi batarken, gölün yüzeyi bir ayna gibi parlar. İşte o anlarda balıkçılar ağlarını toplarken fısıltıyla o meşhur soruyu sorarlar: 'Acaba yine görünecek mi?' Elazığ'ın Ness Gölü'ne dönüştüğü o meşhur canavar efsanesini ve Hazar'ın eski kurtlarını dinledik.
Hazar Gölü'nün serin suları sadece batık şehirleri değil, kıyıdaki kahvehanelerin dumanlı köşelerinde anlatılan, gerçeğin hayalle karıştığı o meşhur efsaneleri de saklıyor. Şimdi rotamızı suyun altındaki taşlardan, suyun yüzeyindeki gizeme; yani nesillerdir anlatılan 'Hazar Gölü Canavarı' ve gölün eski sahipleri balıkçıların hikyelerine çeviriyoruz.
Elazığlılar için Hazar Gölü sadece bir tatil beldesi değil, yaşayan bir organizmadır. 90'lı yılların ortasında bir gazete haberiyle Türkiye'nin gündemine oturan 'Hazar Gölü Canavarı' iddiası, aradan geçen otuz yıla rağmen hala canlılığını koruyor. Kimi bunun bir dev yayın balığı olduğunu söylüyor, kimi ise suların altında yaşayan bambaşka bir tür.
'Kuyruğuyla Tekneyi Salladı'
Şimdilerde emekli olan, ömrü Hazar'ın sularında geçmiş Balıkçı Rıza Amca, bir yandan ağlarını tamir ederken bir yandan da o günleri anlatıyor. Gözleri uzaklara, Batık Şehir'in olduğu tarafa dalıyor:
'Evlat, biz bu gölde ekmeğimizi taştan çıkardık. O zamanlar tekneler şimdiki gibi motorlu değil, kol gücüydü. Bir gece yarısı, ay ışığında suyun ortasında öyle bir dalga kalktı ki, ne fırtınaya benzerdi ne rüzgra. Suyun içinden simsiyah, koca bir sırt geçti. Tekneyi öyle bir salladı ki, zannettik alabora olacağız. O günden sonra kimse o derinliklere tek başına gitmeye cesaret edemedi.'
Akademik Bakış: Efsanenin Altındaki Bilimsel Gerçek
Peki, bilim bu konuda ne diyor? Fırat Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi tarafından geçmiş yıllarda yapılan araştırmalar, gölde yaşayan 'Dev Yayın Balığı' (Silurus glanis) popülasyonuna dikkat çekiyor. Bu balıkların boyunun 2-3 metreye, ağırlıklarının ise 100 kilonun üzerine çıkabildiği biliniyor.
Akademik çevrelerde yayınlanan makalelerde, su yüzeyine yakın yüzen dev bir yayın balığının yarattığı dalgalanmanın, görsel bir illüzyonla 'canavar' olarak algılanabileceği vurgulanıyor. Yani efsanenin temelinde, gölün devasa sakinleri yatıyor olabilir.
Unutulan Gelenek: Hazar'ın Eski Balıkçıları
Efsaneler bir yana, Hazar Gölü'nün asıl kahramanları o eski balıkçı kültürüydü. Eskiden gölün her bir kıyısında ayrı bir balıkçı köyü, ayrı bir hikye vardı. Kıyıda sohbet ettiğimiz eski Sivriceliler, göl suyunun tatlı olduğu dönemlerdeki balık çeşitliliğini özlemle anıyor.
Yerel yazar Şükrü Kacar'ın bölge kültürü üzerine kaleme aldığı anı yazılarında, balıkçıların gölle kurduğu o manevi bağdan bahsedilir. Balıkçılar için göl, sadece bir geçim kapısı değil; bazen bir dost, bazen de sırlarını paylaştıkları dilsiz bir arkadaştı.