Cip Barajı kuruyor mu? Cip Barajı tehlikede mi? İşte son yağışların etkisi

Elazığ'ın merkezine 13 kilometre mesafede, Cip Çayı'nın üzerinde bir nöbetçi gibi duran Cip Barajı, bugünlerde şehrin en çok konuşulan, fotoğraflanan ama bir o kadar da endişe duyulan noktası. Barajın kıyılarındaki belirgin çekilme, dondurucu Ocak soğuklarıyla birleşince ortaya ürpertici bir sessizlik çıktı. Biz de bu dosyada, Cip'in bugününe ve yarınına mercek tuttuk.

Gözle Görülen Çekilme ve Halkın Nabzı

Baraj çevresinde yaptığımız saha gözlemlerinde, suyun eski kıyı çizgisinden yer yer 15-20 metre geriye düştüğünü görüyoruz. Özellikle mesire alanına yakın bölgelerde, suyun çekilmesiyle ortaya çıkan balçık alanlar buz tutmuş durumda.

Yıllardır burada balık tutan ve bölgeyi bilen vatandaşlar, 'Eskiden su buraları döverdi, şimdi ise ufuk çizgisi geriye kaçtı' diyerek tedirginliğini dile getiriyor. Ancak bu görsel çekilmenin bilimsel bir karşılığı var mı?

Akademik Perspektif ve İklim Gerçeği

Fırat Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü akademisyenlerinin bölge üzerine yaptığı çalışmalar, Elazığ havzasındaki hidrolojik dengenin son 10 yılda 'hassas' bir dengeye oturduğunu gösteriyor. Hazırlanan makalelerde; sadece yağış miktarının değil, yağışın 'formunun' da önemli olduğu vurgulanıyor.

Akademik verilere göre; yağmur barajı anlık doldursa da, asıl 'rezerv' dağlardaki karın erimesiyle oluşuyor. Uzmanlar, şu anki çekilmenin kış başı için 'olağan ama dikkat edilmesi gereken' bir seviyede olduğunu belirtirken, asıl sınavın Nisan ayında verileceğine işaret ediyor.

DSİ'nin Teknik Verileri ve Sulama Kaygısı

DSİ 9. Bölge Müdürlüğü kaynaklarından edinilen teknik bilgilere göre, Cip Barajı öncelikle 'sulama' amaçlı bir rezervuar. Yani içme suyundan ziyade Elazığ'ın tarımsal üretimi için hayati.

Sulama Kapasitesi: Baraj, binlerce hektarlık pancar ve hububat arazisini besliyor.

Kritik Eşik: Eğer doluluk oranı Mart ayı sonunda beklenen seviyeye gelmezse, 'kısıtlı sulama' programı gündeme gelebilir.

Donma Olayı Bir Kurtarıcı mı?

Baraj yüzeyinin buz tutması, halk arasında 'su azaldığı için çabuk dondu' algısı yaratsa da, bu durum aslında bölgedeki aşırı düşük sıcaklıkların (mikroklima) bir sonucu. Meteoroloji Genel Müdürlüğü istatistikleri, Cip çevresinin şehir merkezine göre 2-3 derece daha soğuk olduğunu doğruluyor. Donma, buharlaşmayı azalttığı için aslında barajdaki mevcut suyu koruyan doğal bir kalkan görevi de görüyor.

Peki Ne Yapmalı?

Cip Barajı tehlikede mi? Cevap şu an için 'Hayır' ama bir 'Uyarı' var. Barajın geleceği, sadece doğaya (yağışlara) değil, bizim suyu ne kadar tasarruflu kullandığımıza bağlı. Bölgedeki tarım arazilerinde vahşi sulama yerine damlama sistemine geçişin önemi, bu kış manzarasıyla bir kez daha yüzümüze çarpıyor.

Toprağın Sesi – 'Su Yoksa Bereket de Yok'

Barajın hemen kıyısında, kuşaklardır bu toprakları eken Cip Köyü sakinlerinden ve bölge çiftçilerinden Hüseyin Amca ile buz tutmuş baraja karşı bir araya geliyoruz. Hüseyin Amca, elindeki asasını suyun çekildiği balçıklı alana doğru uzatarak durumu kendi penceresinden özetliyor:

'Evladım, biz bu barajla doğduk, bu barajla doyduk. Şimdi bakma böyle buz tuttuğuna, biz asıl suyun nerede durduğuna bakarız. Eskiden bu vakitler su, şu ilerdeki beton sete kadar gelirdi. Şimdi çok aşağıda kalmış. Bizim buralarda pancar ekilir, mısır ekilir; bunlar suyu sever. Eğer baharda o dağlardaki kar 'ben geliyorum' demezse, biz bu sene tarlaya girmeye korkarız.'

DSİ'nin 'Kısıtlı Sulama' İhtimali Çiftçinin Gündeminde

Sohbetimiz ilerledikçe, sadece suyun azlığı değil, suyun yönetimi konusundaki endişeler de gün yüzüne çıkıyor. Bölge sakinleri, Fırat Üniversitesi akademisyenlerinin de dile getirdiği 'modern sulama' ihtiyacının farkında ama destek bekliyorlar. Bir diğer genç üretici ise durumu daha teknik bir kaygıyla anlatıyor:

'Bizim kulağımız DSİ 9. Bölge'nin yapacağı açıklamada. Eğer 'barajda su az, bu sene kısıtlı vereceğiz' derlerse, biz ne ekeceğimizi şaşırırız. Pancarı ekip de susuz bırakmak demek, iflas etmek demek. Gözümüz şu an dağlarda; Karayağış çok oldu ama o karın barajı doldurup doldurmayacağını Mart sonunda göreceğiz.'

Editörün Notu: Cip Barajı Bir Aynadır

Bu dosya haberde gördük ki; Cip Barajı sadece teknik bir su depolama alanı değil, Elazığ'ın hem ekonomisinin hem de moralinin bir aynası. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün bahar yağışları tahmini tutarsa, barajdaki bu sessiz bekleyiş yerini coşkulu bir doluluğa bırakacak. Ancak bilimsel gerçekler ve çiftçinin tecrübesi tek bir noktada birleşiyor: Suyu tasarruflu kullanmak artık bir tercih değil, Elazığ için bir zorunluluktur.